جوانترين ابرنواختر در كهكشان راه شيري

 گروهي بين المللي از منجمان ، جوانترين باقي مانده ابرنواختري را كه تا كنون شناخته شده ، در كهكشان راه شيري كشف كردند. طي رصد هاي انجام شده توسط راديو تلسكوپ بزرگ  ( VLT ) در ايالات متحده و رصدخانه فضايي چاندرا در طول موج پرتو هاي ايكس و همچنين مطالعات انجام شده توسط منجمان ، اين ابرنواختر (G1.9+0.3) تنها 150 سال عمر دارد.

ابرنواختر، مرحله ي پاياني زندگي ستاره اي پر جرم تر از خورشيد ما است كه در اين مرحله از زندگي ، ستاره با انفجاري بسيار عظيم ، مواد دروني خود را به فضا پرتاب مي كند. در كهكشان راه شيري در حدود 250 باقي مانده ابرنواختري شناخته شده است كه تا قبل از اين كشف ، جوانترين آنها 340 سال عمر داشت.

 

دانشمندان از مقايسه عكسي كه در سال 2007 توسط رصدخانه فضايي چاندرا و عكسي كه در سال 1985 توسط راديو تلسكوپ (VLT) گرفته شده است، دريافتند كه اين باقي مانده ابرنواختري در طي 2 دهه است كه در حال انبساط است و اين خود تاييدي بر جوان بودن اين ابرنواختر است.

 

 

اين باقي مانده ابرنواختري در طول 23 سال ، چيزي در حدود 15 درصد افزايش حجم داشته است.  از ديگر ويژگي هاي غير عادي  ابرنواختر (G1.9+0.3,) ، اندازه بسيار بزرگ آن است كه نشان مي دهد در چند دهه ي گذشته اين ابرنواختر از خود تشعشعات راديويي نيز داشته است.

فاصله (G1.9+0.3) هنوز كاملا آشكار نيست اما چيزي كه مشخص است ، نزديك بودن اين ابرنواختر به مركز كهكشان است. ابرنواختر مذكور توسط مقدار زيادي گاز و گرد و غبار احاطه شده است و اين بدان معناست كه در سال 1850 كه اين ستاره منفجر شده است ، منجمان قادر به ديدن اين ستاره نبوده اند. يكي از دانشمندان و منجمان اين پروژه مي گويد : به دليل جوان بودن و سرعت بالاي انبساط اين ابرنواختر ،  مي توان در سال هاي آينده به چگونگي تحول ستارگان و مراحل پاياني زندگي آنها پي برد

 

نگارش یافته توسط کیارش مشعوفی   

 

منبع : universetoday.com

عبور سیاره بهرام از خوشه کندوی عسل

 سیاره سرخ فام بهرام ، در چند روز اینده از درون خوشه کندوی عسل خواهد گذشت. این واقعه رصدی جالب در روز های 2 و 3 خردادماه روی خواهد داد و برای رصد آن به ابزار رصدی بسیار قوی نیاز نخواهید داشت.

 

 

 

 

 

همانطور که در تصویر مشاهده می کنید سیاره بهرام ( مریخ ) در روز 2 خرداد ماه وارد محدوده خوشه کندوی عسل خواهد شد. در این روز شما رصدگران با ابزار بسیار کوچک رصدی مانند دوربین های دوچشمی 15X70 نیز می توانید به پیشواز این رویداد بروید. اگر از تلسکوپ استفاده می نمایید، با رصد لحظه به لحظه ( هر یک ساعت ) می توانید حرکت این سیاره را از درون خوشه رسم کنید و یکی از پروژه های زیبای رصدی را به ثبت برسانید.

در این تصویر سیاره مریخ در ساعت 21 هر شب برای شما علامتگذاری شده است تا در زمان مناسب رصدی شاهد حرکت سیاره بهرام باشید. سیاره بهرام در روز 3 خرداد ماه از محدوده خوشه کندوی عسل خارج خواهد شد.

 

نگارش یافته توسط خسرو جعفری زاده              بر گرفته از آسمان شب ایران   

 

 

یک عکس فوق العاده (بچه های نجوم ) دیدن کنند

 

با سلام به تمام اهالی نجوم  فکرکنم بهتر بدونید که در این چند شب سیاره زحل  و ستاره آلفای لیون ( دل شیر ) و تنها قمر ما  در کنار یکدیگر آمده اند منم فرصت غنیمت شمردم و یک  عکس از این لحظه توسط یک تلسکوپ تال و دوربین دیجیتال  شکار کردم   اگر تا حالا متوجه این مقارنه قرار نگرفتید حتما  در این هفته  یه سری به آسمان بزنید می توانید  ساعت ۱۰ تقریبا در بالای سرتون به سمت جنوب غربی یک ستاره  با نور تقریبا سفید و جرم قرمز رنگ در بالای آن که همان زحل است ببینید. ( البته ماه ببینید همه چی حله)امید وارم از این مطلی خوشتان آمده باشه . 

لطفا نظرات خود در این مطلب  اعلام کنید

 

روز جهانی ستاره شناسی انجمنهای ستاره شناسی استان خوزستان

 

انجمنهای ستاره شناسی استان خوزستان در اقدامی هماهنگ روز جهانی ستاره شناسی را گرامی داشتند. ادامه را مطالعه فرمایید.

روز ستاره شناسی در شوشتر :

 به مناسبت روز جهانی  ستاره شناسی، انجمن ستاره شناسی شوشتر با برگزاری  سمینار تولد ستاره  توسط آقای اخلاقی  در روز چهار شنبه در مکان انجمن علمی بسیج و برگزاری شب رصدی  که توضیحاتی درباره صورت های فلکی موجود در آسمان و مباحث اختر فیزیک در پارک داریون شوشتر به استقبال این روز جهانی رفت. همچنین انجمن ستاره شناسی شوشتر با همکاری انجمن ستاره شناسی آُسمان شب دز وکانون ستاره شناسی  تازه تاسیس مهبانگ نور( واحد علمی بسیج دانشجویی) در دانشگاه پیام نور دزفول، نمایشگاه  ستاره شناسی  شامل تصاویر سحابی ها و کهکشان ها و غرفه فروش  و  سمینار علمی ( سفر به عالم هستی) توسط آقای کاظمی پور در روزهای پنجشنبه و جمعه  مورخ ۱۹و۲۰ اردیبهشت در این دانشگاه  بر گزار شد که  مورد استقبال خوبی  از طرف دانشجویان و اساتید این دانشگاه واقع گردید.

 

 

 

اجرای سمینار تولد ستاره توسط آقای اخلاقی 

 

 

 

 

دانشگاه پیام نور دزفول وبرگزاری نمایشگاه نجوم توسط انجمن علمی بسیج (انجمن ستاره شناسی شوشتر) و واحد علمی بسیج دانشگاه پیام نور (انجمن ستاره شناسی مهبانگ نور)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سمینار سفر به عالم هستی 

 

 

 

روز ستاره شناسی در اهواز :

 

روز جمعه ۲۰ اردیبهشت ماه ۱۳۸۷ از طرف انجمن ستاره شناسی ایران بعنوان روز جهانی ستاره شناسی انتخاب گردید. در این روز تمامی انجمن های ستاره شناسی جهان و ایران مردم را به دیدن زیبایی های آسمان شب دعوت می کنند. در شهر اهواز نیز همچون سالهای قبل، انجمن ستاره شناسی اهواز روز جهانی ستاره شناسی را با برگزاری برنامه های مختلف، مردم علاقه مند به آسمان و ستاره شناسی را با زیبایی های این علم گسترده آشنا نمود.

روز جمعه ۲۰ اردیبهشت پارک طوبی واقع در منطقه کیانپارس میزبان بسیاری از علاقه مندانی بود که سعی در شناخت جهان اطراف خود داشتند. اعضای انجمن ستاره شناسی هواز به سرپرستی سرکار خانم حاجی آقایی، در این روز با برگزاری برنامه های متنوعی همچون غرفه تاریخ ستاره شناسی، رصد آسمان شب بوسیله تلسکوپ، غرفه علوم فضایی، نمایشگاه عکسهای اعماق آسمان و غرفه منظومه شمسی، مردم را با این علم گسترده آشنا نمودند. این برنامه از ساعت ۱۹ آغاز و در ابتدا آقای سید جلال جزایری درباره منظومه شمسی برای علاقه مندان توضیحاتی را بیان فرمودند. در غرفه دیگر خانم مدنی درباره تاریخ ستاره شناسی، خانم عبدالهی درباره اعماق آسمان، خانم آهنین، خادمی و عطار تلسکوپها و رصد، آقای جبوری عباسی و خانم کشاورز علوم فضایی را برای مردم توضیح می دادند.
اولین جسم آسمانی رصد شده هلال زیبای ماه بود و پس از آن سیاره زحل و سپس سیاره مریخ به حاضران نشان داده شد. در این بین سیاره تیزپا عطارد نیز از دید علاقه مندان دور نبود و بسیاری از آنان برای اولین بار این سیاره را مشاهده می کردند. در ادامه برنامه سوالاتی از حاضران پرسیده شد و به کشانی که پاسخ صحیح می دادند، بسته های فضایی که اهدایی سازمان فضایی کشور بودند تقدیم می شد. این برنامه در ساعت ۲۲ با عکس دست جمعی اعضای انجمن خاتمه یافت.
در پایان از فرماندهی محترم پاسگاه شماره ۱۴ کیانپارس، ستوان حیدری و مسئول محترم پارکها و فضای سبز منطقه ۳، کمال تشکر و قدردانی را داریم.

 

آقای جزایری درباره منظومه شمسی توضیح می دادند

 

آقای جبوری عباسی مسئول غرفه فضا

 

 

از راست به چپ : آهنین، عجم، خادمی، مدنیف آقایی، عبدالهی،عطار، یاسین زاده، رضازاده، انصاری، شرف الدین، جزایری، جعفری زاه، بهرامی، جبوری عباسی

 

روز ستاره شناسی در بهبهان :

گزارش هفته ستاره شناسی در بهبهان در تاریخ ۱۷ / ۲ / ۱۳۸۷ دانشکده منابع طبیعی بهبهان با همکاری انجمن ستاره شناسی بهبهان همایشی برگزار کرد که بازتاب بسیار خوب و مهمی در زمینه ی ستاره شناسی در بهبهان داشت . گزارش کامل بسیج دانشکده ی منابع طبیعی بهبهان را در زیر مشاهده می کنید :

بسیج دانشجویی مجتمع آموزش عالی بهبهان در تاریخ ۱۷/۲/۱۳۸۷ نخستین سمینار دانشجویی ستاره شناسی در مجتمع آموزش عالی بهبهان برگزار گردید که بسیج دانشجویی بانی این نشست بود . این سمینار به مدت ۴ ساعت از ۲۰ الی ۲۴ ادامه داشت که طی آن سه نفر از دانشجویان مقاله هایی راجع به مسائل و نظریه های بنیادی علم ستاره شناسی ارائه دادند در این برنامه انجمن ستاره شناسی بهبهان همکاری فراوانی داشت و در برنامه رصد آسمان که بعد از سمینار صورت گرفت نقش اصلی را ایفا کرد. همچنین ارائه کنندگان کنفرانس آقای عرب زاده و خانم ها قوانلو و حدادیان بودند که آقای عرب زاده نظریه ی ریسمان را مطرح کرد و خانمها به ترتیب نظریه ی (( نسبیت )) و (( ماده تاریک )) را بیان داشتند .در این سمینار معاونت علمی بسیج آقای حسین حسن نژاد بود . در آخر صمیمانه از اعضای انجمن ستاره شناسی بهبهان بخصوص آقای تربتی متشکر و سپاسگزاریم . مسئول بسیج دانشجویی دانشکده : رضا فاطمی مطلق انجمن ستاره شناسی بهبهان نیز از این مراسم کمال استفاده را برد و امیدواریم که بازهم از این جوانان حرکت های دیگر را شاهد باشیم . ما که بیصبرانه منتظریم و آماده هرگونه همکاری ….

جشنواره ساعتهای آفتابی

در پی برگزاری دومین جشنواره ملی ساعتهای آفتابی ، شاخه اماتوری انجمن نجوم ایران ، مجموعه ای از لینکهای مناسب که می تواند به عنوان منبع در خصوص ساعتهای آفتابی مورد استفاده قرار گیرد را در این صفحه قرار خواهد داد تا علاقمندان راحت تر به منابع موجود روی شبکه دسترسی پیدا نمایند. قابل ذکر است در صورتی که به صورت مستقیم از این منابع استفاده می کنید حتما منبع خود را ذکر کنید.

وب سایت آسمان شب ایران درنظر دارد به پیشواز جشنواره ساعت های آفتابی برود. در این راستا انجمن های ستاره شناسی سراسر ایران می توانند برنامه های خود را به آدرس ایمیل info [@] nightsky.ir و یا[e-mail]یا بخش تماس با ما ارسال نمایند. ضمناً در این بخش سعی خواهیم کرد که روشهای ساخت ساعتهای آفتابی را برای شما جمع آوری کنیم.

اولین بار جشنواره ساعت های آفتابی در سال 1384 در ایران برگزار شده و زمان برگزاری آن نیز با انقلاب تابستانی ( 31 خردادماه ) برابر است. 

• http://www.liverpoolmuseums.org.uk/nof/sun/san5.html
  
• http://www.digitalsundial.com
• http://www.jgiesen.de/analemma
• http://en.wikipedia.org/wiki/Sundial
  
• http://www.visitredding.org/sundial.cfm
  

اختفای مریخ با ماه

 

 ظهر روز شنبه 21 اردیبهشت سیاره مریخ در آسمان روشن ایران در پشت ماه پنهان خواهد شد. این اختفا در زمانی روی می دهد که خورشید در آسمان است، اما با توجه به تجربه های کسب شده در روز نیز این اختفا بوسیله ابزارهای رصدی مناسب قابل مشاهده است. این اختفا در ساعت 17 و 38 دقیقه و 24 ثانیه آغاز خواهد شد و شما رصدگران برای رصد اختفای سیاره مریخ می بایست از چند لحظه قبل نگاهی به ماه بیندازید.

برای رصد این اختفا در ابتدا ماه را در آسمان پیدا کنید ( فاز ماه در این روز 32 درصد است ) سپس تلسکوپ خود را در روی قسمتی قرار دهید که مشخص نیست ( قسمت تاریک ماه که در روز روشن دیده می شود ) سعی کنید با بزرگنمای های مختلف سیاره مریخ را که به مانند ستاره ای از قدر 1 است را مشاهده کنید. البته رطوبت، گرد و غبار و دمای هوا تأثیر بسیاری در این رصد دارد. امروزه عکاسی به روش دیجیتال و پردازش آن کمکهای بسیاری به شما خواهد نمود. پس از آغار اختفا می بایست تا ساعت 19 و 5 دقیقه صبر کنید. در این زمان تلسکئپ خود را در روی قسمت روشن ماه قرار دهید تا لحظه خروج مریخ را که ساعت 7 و 4 دقیقه و 40 ثانیه است را مشاهده کنید.
اگر موفق به رصد این اختفا نشدید کمی پس از غروب خورشید سیاره مریخ در کنار هلال ماه شب چهارم جمادی الاول خواهد بود. در این روز خورشید در ساعت 19 و 58 دقیقه غروب خواهد کرد و  کمی پس از این زمان در حدود ساعت 20 و 30 دقیقه می توانید هلال ماه و سیاره مریخ را با جدایی زاویه ای 40 دقیقه قوسی ( کمتر از یک درجه ) مشاهده کنید. در این مقارنه قدر سیاره مریخ 1.3 و فاز ماه 34 درصد است.

 

 

نگارش یافته توسط:آسمان شب ایران

عطارد سیاره شامگاهی

 

 سیاره تیزپا، این روزها به آسانی در افق غربی قابل مشاهده است. این سیاره کمی پس از غروب خورشید در ارتفاع 15 درجه ای افق به مانند ستاره ای از قدر 0.5 قابل مشاهده است

حیات در ورای زمین رویا یا واقعیت؟ ( مقاله نجوم)

زندگی روی کره ی زمین از3/5 تا 4/5 میلیارد سال پیش آغاز شد.بود دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که ملکول های حیات ممکن است از طریق یک ستاره ی دنباله دار به زمین رسیده باشدند.البته فرضیه ی دیگری نیز حاکی از آن است که مواد خام روی زمین ممکن است پس ازطی چندین واکنش عامل ایجاد حیات روی زمین شده باشند.
گروهی از دانشمندان بر این باورند که مواد معدنی آب اقیانوس ها وارد جلگه ها شده وسپس در نتیجه ی تابش نور خورشید ملکول های ابتدایی حیات شکل گرفتند.و گروهی دیگر نیز معتقدند که حیات ابتدایی روی زمین در گل ولای ته اقیانوس ها شکل گرفته است.حال کمی منظومه ی شمسی را بررسی می کنیم.
اروپا:همانطور که می دانیم یکی از قمر های مشتری اروپا است دانشمندان بر این باورند که در زیر لایه های یخی این قمر اقیانوس وجود دارد بنابراین امکان وجود یک حیات ابتدایی در این قمر وجود دارد.
مریخ:طبق تحقیقات انجام شده حدود چهار میلیارد سال پیش مریخ دارای آب وهوای  گرم و مرطوب بوده است بنابراین احتمال وجود حیات اولیه  در آن زمان بوده است.تصاویر ارسالی  ماهواره ها از سطح مریخ جاری بودن کانال های آب روی سطح این سیاره را در گذشته های بسیار دور تایید می کند.
زهره:زهره سیاره ای بسیار داغ است و دمای سطح آن به دلیل خاصیت گلخانه ای جو این سیاره از عطارد نیز بیشتر است .
تیتان:همانطور که می دانیم در ژانویه ی سال 2005 کاوشگر هویگنس روی سطح تیتان فرود آمد.تصاویر ارسالی  هویگنس به زمین نشان گر وجود متان فشان ها و کانال هایی روی سطح این سیاره بود.شرایط این قمر مانند وقتی است که حیات روی زمین در حال شکل گیری بود.اما چون خورشید از این قمر بسیار دور است تنها راه شکل گیری حیات روی سطح این قمر به وجود آمدن انرژِی در واکنش های شیمیایی رخ دهنده ی این  این قمر است.آخرین تصاویر ارسالی از کاسینی نیز وجود دریاچه های حاوی متان را در این قمر اثبات می کند.
اگر به زمین بنگریم می بینیم که مقدار زیادی از سطح این سیاره از آب پوشیده شده است و تمام واکنش های حیات در حضور این ماده انجام می شود بنابراین آب عامل اصلی شکل گیری حیات روی کره ی زمین بوده است.
         سایت مجله ی مکانیکعمومی:www.popmech.ru

نمایی خیالی از یک سیاه چاله

تیمی از اخترشناسان انگلیسی پس از مطالعه شمار زیادی از سیاه چاله های کوچک و بزرگ با بهره گیری از کاوشگر زمان سنج پرتو ایکس روسی و رصد خانه پرتو ایکس ایکس.ام.ام نیوتن، دریافتند که صرف نظر از اندازه سیاه چاله ها ،فرايند بلعیدن مواد در همه آنها یکسان است. 

 

اخترشناسان برای سال ها به جستجوی شباهت های گونه های مختلف سیاه چاله ها از جمله سیاه چاله هایی با جرم ستاره ای، سیاه چاله های بزرگ و سیاه چاله های ابر پرجرم  در هسته فعال کهکشانی (AGN) پرداخته اند.

سیاه چاله به طور اساسی و مشابه از یکدیگر متمایز اند و متناسب با جرم سیاه چاله، افزايش مقياس خواهیم داشت.بنا بر این محققین پيشنهاد كردند مطالعه سامانه های عظیمی-سیاه چاله ها- که درخشان تر و سریع تر می باشند، می توان رفتار (AGN) را در مقياس زمانی کیهانی تعیین نمود.

پروفسور این مک هاردی مدیر پروژه تحقیقاتی از دانشگاه سات همپتون در این باره می گوید:با مطالعه نوسانات پرتو های ایکس گسیل شده از سیاه چاله ها دریافتیم که، فرایند بلعیده شدن مواد –هنگامی که سیاه چاله مواد اطراف را به داخل خود می کشاند-در همه سیه چاله ها با هر اندازه ای یکسان است و (AGN) در واقع سیاه چاله های عظیمی هستند که افزایش مقیاس یافته اند.علاوه بر این ما دریافتیم که تغییر در گسیل پرتو های ایکس در این اجرام ، تا حد زیادی به پهنای خطوط مرئی گسل پرتو از سیاه چاله بستگی دارد.

 

نمایی خیالی از یک سیاه چاله

نقشه آٍمان شب برای علاقمندان به رصد های شبانه

علوم فضایی (سری مباحث موشک)

 

موشکهای فضایی مانند موشکهای آتش بازی عمل می‌کنند. سوخت با ماده‌ای به نام اکسنده که حاوی گاز تسریع کننده احتراق یعنی اکسیژن است، ترکیب می‌شود. آنگاه این ترکیب که یک پیشران محسوب می‌شود، می‌سوزد و گازهای داغی را تولید می‌کند، این گازها منبسط شده ، از طریق یک دماغه خارج و باعث می‌شوند موشک به طرف بالا حرکت کند. این واکنش برای اولین بار در قرن هفدهم توسط دانشمند انگلیسی ، اسحاق نیوتن ، در قانون سوم حرکتش بیان شد. او اظهار داشت که برای هر عملی (خروج گازها در اینجا) عکس العملی است مساوی و مخالف جهت آن (در اینجا ، حرکت موشک).

نیرویی که یک موشک را به طرف جلو حرکت می‌دهد، نیروی پیشران نامیده می‌شود. قدرت نیروی پیشران به سرعت خارج شدن گاز خروجی بستگی دارد. نیروی پیشران به موشک شتاب داده ، باعث افزایش سرعت آن می‌شود. مقدار شتاب نیز بستگی به جرم موشک دارد. هر چه موشک سنگینتر باشد، برای رسیدن به فضا ، به نیروی پیشران بیشتری نیاز است. تا وقتی که موتورهای موشک ، روشن و در حال تولید نیروی پیشران هستند، شتاب فضا پیما نیز هر لحظه زیادتر می‌شود.

موتور موشک یا از پیشران مایع استفاده می‌کند یا جامد ، اما بعضی اوقات ، یک موشک کامل ممکن است. در مراحل مختلف از هر دو نوع پیشران استفاده کند. کارشناسان موشکهایی را پیشنهاد کرده‌اند که از انرژی اتمی به عنوان سوخت استفاده می‌کنند، چرا که آنها از نظر مصرف انرژی بسیار مقرون به صرفه‌اند. اما ترس از خطر استفاده از سوخت اتمی مانع استفاده از این موشکها شده است.

موشکهایی با سوخت پیشران جامد

سوختهای پیشران از یک نوع سوخت و یک اکسنده تشکیل شده‌اند. برای روشن شدن موشک ، کافی است یک جرقه کوچک سوخت پیشران آنرا آتش بزند. سوخت آتش گرفته تا آخرین قطره می‌سوزد. گازهای حاصل از سوخت پیشران را از طریق دماغه انتهایی موشک خارج می‌شوند. اولین موشکها را احتمالا در قرن یازدهم میلادی در کشور چین ساخته‌اند. آنها موشکهایی بودند که از سوخت پیشران جامد استفاده می‌کردند. سوخت موشک یک نوع باروت بود که از مخلوطی از نیترات پتاسیم ، زغال چوب و سولفور تشکیل شده بود.

موشکهایی که از سوخت پیشران جامد استفاده می کنند، اغلب به عنوان موشکهای تقویت کننده‌ای استفاده می‌شوند که نیروی اولیه موشکهای بزرگتر را تأمین می‌کنند. موشکهای بزرگتر خود از سوخت پیشران مایع استفاده می‌کنند. بزرگترین موشکهای مصرف کننده سوخت جامد با 45 متر ارتفاع جزء موشکهای تقویت کننده شاتل فضایی ایالات متحده محسوب می‌شوند. آنها حاوی 586500 کیلوگرم (2/1 میلیون پوند) سوخت پیشران هستند که بطور متوسط 13 میلیون تن (5/3 میلیون پوند نیرو) نیروی پیشران را تولید می‌کنند.

این موشکها را طوری طراحی کرده‌اند که بعد از اتمام سوخت و افتادن در دریا ، از دریا بیرون کشیده شده ، دوباره برای مأموریتهای بعدی سوختگیری می‌شوند. ساخت موشکهایی که از سوخت جامد استفاده می‌کنند چندان دشوار نیست. آنها مقدار زیادی نیروی پیشران را در یک مدت زمان کم تولید می‌کنند. تنها ایراد این نوع موشکها این است که بعد از روشن شدن به راحتی خاموش نمی شوند. به عبارت دیگر ، نمی‌توان آن را به آسانی تحت کنترل درآورد.

شاتل فضایی Shuttle برای علاقمندان به هوا فضا

 شاتل فضایی

در بین تمامی وسایلی که به فضا پرتاب شده‌اند نام یکی از آنها بیشتر از بقیه به گوش ما خورده است، شاتل فضایی (Shuttle). طراحی و ساخت یک هو - افضاپیما کار بسیار مشکلی است و با طراحی و ساخت هواپیما از زمین تا آسمان فرق دارد. طراحی هواپیما در یک جو صورت می‌گیرد و دیگر مهندسان دغدغه رقیق یا غلیظ شدن هوا را ندارند و احتیاجی به محاسبه نیروهای آیرودینامیکی وارد بر هواپیما در ارتفاعات مختلف نیست، در صورتی که در هوا - فضاپیماها در بسیاری از نقاط چگالی هوا بسیار کم است و نمی‌توان از نیروهای بالابرنده (Lift) به خوبی بهره برداری کرد. یکی دیگر از تفاوتهایجو زمین است.

هواپیماها تا ارتفاع محدودی اوج می‌گیرند، در صورتی که هوا - فضاپیماها باید از جو زمین نیز بگذرند. گذر از جو زمین تحمل حرارتی بسیار بالا می‌خواهد، زیرا در آنجا هوا بسیار فشرده است و به همین خاطر است که دماغه بسیاری از هوا - فضاپیماها از جنس آلیاژهای سرامیکی خاص هستند تا تاب تحمل حرارتهای بسیار بالا را داشته باشد. زیرا در غیر این صورت بدنه هواپیما ذوب می‌شود.

 

ساخت یک شاتل نیز تمامی این دغدغه‌ها را دارد. ما قصد داریم در این مقاله شما را با چگونگی ساخت و آزمایشات اولین شاتل فضایی آشنا کنیم. شاتل فضایی آمریکا که اولین بار در سال 1981 میلادی پرتاپ شد، اولین سفینه قابل استفاده مجدد جهان بود. از سه بخش آن ، مدار پیما ، موشکهای تقویت کننده و مخزن خارجی سوخت، فقط مخزن سوخت آن می‌باشد که بعد از هر مأموریت قابل استفاده نیست. کاشیهای مخصوص مقاوم در برابر گرما مانع از سوختن مدار پیما به هنگام بازگشت به جو زمین می‌شوند. بازوی قابل کنترل از راه دور تعبیه شده در مخزن محموله مدار پیما می‌تواند ماهواره‌ها را در فضا قرار دهد و همچون سکوی ثابت برای کار فضانوردان عمل می‌کنند.

مدار پیماها در ارتفاع 185 تا 1100
کیلومتری پرواز می‌کنند.

مشخصات شاتل فضایی

سازه‌ قدرتمند مدارپیما در ارتفاع 185 تا 1100 کیلومتری (115 تا 610) پرواز می‌کنند و اجزای قطعات آن شامل: کاشیهای ضد حرارت ، دریچه ورود خدمه ، کابین پرواز و اتاقکهای خدمه ، دریچه ایمنی بال دلتا شکل، درپوش مخزن محصول دریچه بال ، سیستم مانور در مدار ، موتور اصلی سکان و کاهنده سرعت می‌باشد.

آزمایشگاه فضایی

آزمایشگاه فضایی آزمایشگاه مخصوصی است که درون مخزن محموله مدارپیما جای می‌گیرد تا با ایجاد فضای اضافی ، دانشمندان بتوانند در فضا آزمایش کنند. این آزمایشگاه بنا به نوع آزمایشهای هر سفر مجهز می‌شود، آزمایشگاه فضایی همچنین بخشهای رو بازی دارد که برای مطالعه فضا و زمین هستند. این آزمایشگاه متراکم از طریق مجرای هوابند به مدارپیما متصل می‌شود. تمامی مدارپیماها نامگذاری شده‌اند، اولین آنها به نام انترپرایز از نام سفینه فضایی مجموعه تلویزیونی استارترک اقتباس شد. انترپرلیز برای مقاصد آزمایشگاهی ساخته شده بود، ولی هیچگاه به مدار نرفت. هر چند که چندین بار در بالای یک فروند بوئینگ 747 پرواز کرد، در سال 1977 انترپرایز از ارتفاع 6700 متری (22هزار پایی) رها شد و سالم به زمین نشست. ناوگان کنونی 4 مدار پیما دارد: کلمبیا ، دیسکاوری ، آتلانتیک و اندور.

 

 به در خواست خانم ( ش) این مطلب قرار داده شده است

20پرسش و پاسخ نجومی برای علاقه مندان به اختر شناسی

0 پرسش و پاسخ نجومی

نگارش یافته توسط میلاد جبوری عباسی   

 

در این مقاله سوالاتی که در ذهن هر منجم ممکن است بوجود آید را می خوانید.

-چرا ستاره قطبی را همیشه در یک نقطه ثابت می بینیم؟
زمین دور محوری می چرخد که اگر این محور را به سمت شمال امتداد دهیم در فاصله بسیار دوری به ستاره قطبی خواهیم رسید. فاصله سباره قطبی از منظومه شمسی ما آنقدر زیاد است که مدار گردش زمین دور خورشید مانند چرخش یک نقطه بسیار ریز می ماند. اگر فردی در قطب شمال زمین ایستاده باشد ستاره قطبی را درست بالای سر خود خواهد دید. البته امتداد محور چرخش زمین در فضا ثابت نیست و در یک دوره 26 هزار ساله دور یک دایره می چرخد. بطوریکه تا 2000 سال دیگر امتداد محور چرخش زمین به ستاره دیگری به نام نسر واقع (وگا) ختم می شود و پس از یک دوره 26000 ساله دوباره امتداد محور چرخش زمین با ستاره قطبی فعلی منطبق می شود.
2-ستاره شناسان چگونه فاصله ستارگان تا زمین را محاسبه می کنند؟
همانطور که می دانید فاصله برخی از ستاره ها تا زمین به هزاران سال نوری می رسد. اگر اخترشناسان می خواستند با محاسبه زمان ارسال و برگشت پرتوهای نوری یا امواج فاصله زمین تا ستاره ها را اندازه بگیرند می بایست هزاران و حتی میلیونها سال منتظر می ماندند.
دانشمندان ریاضیدان راه حل ساده ای به نام اختلاف منظر یافته اند که با این شیوه می توان به راحتی فاصله اجسام دور را محاسبه کرد.
برای فهم بهتر ابتدا مثالی می زنیم : مدادی را مقابل چشمان خود بگیرید. ابتدا چشم چپ را ببندید و با چشم راست به آن نگاه کنید. بعد چشم راست را ببندید و با چشم چپ به آن نگاه کنید. حتما" به نظرتان آمده که مداد چند سانتی متر جابه جا شده است. با همین روش ساده بود که اخترشناسان توانستند شعاع کره زمین و به دنبال آن فاصله ماه و خورشید از زمین را پیدا کنند.
با دانستن فاصله زمین تا خورشید می توان به راحتی فاصله زمین تا ستاره ها را محاسبه کرد.
اخترشناسان از یک ستاره مشخص دو عکس به فواصل 6 ماه از هم می گیرند. مقتی این دو عکس را با هم مقایسه می کنند به نظر می رسد که ستاره چند درجه در آسمان جابه جا شده است. با داشتن فاصله زمین تا خورشید و زاویه ( نصف زاویه ای که به نظر ستاره جابه جا شده ) و به کمک فرمول مثلثاتی ساده می توان فورا" فاصله چند سال نوری از زمین تا این ستاره را محاسبه کرد.
3-سحابی چیست؟
در بسیاری از مناطق فضای میان ستاره ای ابرهای بزرگی از گاز و غبار وجود دارند که آنها را سحابی (به معنای ابر) می نامند. سحابیها را به سه گروه رده بندی می کنند: سحابیهای نشری- بازتابی و تاریک.
در سحابیهای نشری یک یا چندین ستاره بسیار سوزان (از رده های طیفی Oیا B) جا دارند. این ستاره های بسیار داغ موجب تحریک گازها و درخشش سحابی می شوند. نمونه جالب توجهی از این گونه سحابی بزرگ جبار است. این سحابی با چشم غیر مسلح به صورت توده مه آلود کم نوری دیده می شود. اگر ستاره ها مقداری سردتر باشند یا اینکه چگالی گازها در سحابی زیاد باشد  گازها فقط نور ستاره ها را بازتاب می دهند. در این صورت سحابی را بازتابی می نامند. سحابی که ستاره های خوشه پروین را در بر گرفته از نوع بازتابی است.
در برخی موارد هم هیچ گونه ستاره ای در درون یا نزدیکی سحابی قرار ندارد. به همین جهت سحابی را تاریک می نامند. مشاهده سحابیهای تاریک فقط در صورتی ممکن است که در مقابل سحابیهای نشری یا بازتابی قرار گیرند. سحابیهای تاریک نور ستاره های پشت خود را جذب می کنند. اخترشناسان عقیده دارند که ستاره ها در درون این سحابیها متولد می شوند. سحابی سر اسبی نمونه جالب توجهی از این گونه سحابیهاست.
جدا از سه گروه سحابیها برخی از سحابیها از ستاره ها تشکیل می شوند. ستاره هایی مانند خورشید در پایان زندگی خود یعنی در مرحله غول سرخی لایه های بیرونی جو خود را به صورت سحابی در فضا می پراکنند. این سحابیها را سیاره نما می نامند. زندگی ستاره های پر جرمتر از خورشید با انفجاری ابرنواختری پایان می یابد و سحابی بزرگ و گسیخته ای از انفجار به جا می ماند که آن را سحابی باقیمانده انفجار ابرنواختری می نامند.
4-فرق بین تلسکوپهای شکستی و بازتابی چیست؟
در ساختار تلسکوپهای شکستی نور رسیده از اجرام آسمانی از عدسیهایی عبور می کنند. ساده ترین نوع تلسکوپهای شکستی به این صورت است که دو عدسی در دو سر لوله تلسکوپ قرار می گیرد. آن عدسی را که رو به سمت اجرام آسمانی مانند ستاره ها و ماه و... قرار دارد عدسی شیئی می نامند و عدسی دیگری را که ناظر از آن تصویر را می بیند عدسی چشمی می گویند. نور اجرام آسمانی از فاصله بسیار دوری به ما می رسد. به همین دلیل به صورت پرتوهای موازی از عدسی شیئی می گذرد. پرتوها پس از گذر از عدسی شیئی می شکنند و در نقطه ای به نام کانون متمرکز می شوند. شاید شما هم تجربه کرده باشید که اگر یک عدسی را در مقابل نور خورشید نگه دارید پرتوهای خورشید را در یک نقطه کانونی می کند. فاصله میان کانون و عدسی شیئی را فاصله کانونی عدسی شیئی تلسکوپ می نامند که برای هر تلسکوپی اندازه آن مشخص است و قابل تغییر نیست. کار عدسی چشمی بزرگنمایی تصویر است. در تلسکوپها عدسی چشمی قابل تغییر است و در نتیجه بزرگنمایی تغییر می کند.
ولی در تلسکوپهای بازتابی یک آینه مقعر نور را جمع و در یک نقطه کانونی می کند که آن را آینه اصلی تلسکوپ می نامند. در تلسکوپهای بازتابی این آینه نقش همان عدسی شیئی را در تلسکوپهای شکستی دارد. ولی در انتهای لوله تلسکوپ قرار می گیرد. نور از آینه اصلی به سوی آینه دیگری باز می تابد و از آنجا به عدسی چشمی می رسد. تلسکوپهای بازتابی مختلف ساختمان نوری متفاوتی دارند. ساده ترین گونه آنها تلسکوپ نیوتونی است که نخستین بار نیوتون آن را ابداع کرد.
5-فرق بین یک ستاره و سیاره در چیست؟
ستارگان گوی های عظیمی از گازهای هیدروژن و هلیم هستند که به دلیل دارا بودن فشار و دمای بسیار زیاد در مرکزشان از خود نور و انرژی در فضا منتشر می کنند.ولی سیارات اجرامی سرد و جامد (مانند زمین) یا گازی (مانند مشتری) هستند که بیشتر از عناصر سنگین تشکیل شده اند و از خود نوری ندارند و همچنین به دور ستارگانی همانند خورشید در گردش هستند.
6-سال کبیسه چیست؟
چون یک سال شمسی با 365 روز و 6 ساعت برابر است هر چهار سال 366 روز می شود که آن را سال کبیسه می نامند. یعنی هر چهار سال شمسی سه سال آن شمسی و سال چهارم کبیسه است. این قراداد به توصیه منجم رومی الکساندر سوشیرن رعایت می شود.
در تقویم های اروپایی این روز را هر چهار سال یک بار به ماه فوریه (دومین ماه میلادی) اضافه می کنند که آن سال را سال ژولین می نامند.در تقویم فارسی هر چهار سال یک بار که کبیسه است ماه اسفند را به جای 29 روز 30 روز محاسبه می کنند.
7-اگر فضانوردان بدون تجهیزات مخصوص از فضاپیما خارج شوند چه روی می دهد؟
ساده ترین موضوعی که به ذهن می رسد این است که در فضای خارج از جو زمین فضانورد بدون اکسیژن می میرد. اما حتی اگر فضانورد ذخیره اکسیژن لازم را داشته باشد ولی از لباس مخصوص استفاده نکند سرنوشت بسیار شومی در انتظار اوست. با کاهش فشار جو مایعات در دماهای پایینتری به جوش می آیند و سریع تبخیر می شوند. در ارتفاعی که فضانوردان کار می کنند فشار جو تقریبا" صفر است. به همین دلیل اگر لباس مخصوص به تن نداشته باشند آب موجود در بافتهای بدن آنها در مدت چند ثانیه به سرعت تبخیر می شود و فقط جسم خشک و بی جانشان باقی می ماند.
8-چرا سیارات چشمک نمی زنند؟
بر خلاف ستارگان که نورشان سوسو می زنند نور سیارات ثابت به نظر می رسد. گرچه در نزدیکی افق نور سیارات هم دچار نوسان می شود. ستارگان چون از ما بسیار دور هستند تنها یک شعاع نوری به سوی زمین می فرستند. این تک شعاع نوری در هنگام عبور از جو قطع و وصل می شود و لحظه ای نور ستاره به چشم ما نمی رسد و به نظر چشمک می زند. لیکن سیارات چون به ما خیلی نزدیک هستند همچون یک قرص نورانی هستند که دسته های نور به سوی زمین گسیل می کنند و دسته نور در برخورد با جو زمین دچار گسستگی نمی شود و نورشان ثابت به نظر می آید.
9-صورت فلکی چیست؟
صورت فلکی گروهی از ستارگان در آسمان هستند که مجموعه های قابل تشخیص را تشکیل می دهند. ستاره شناسان قدیمی توانستند بعضی از این مجموعه ها را پیدا کنند و آنها را به نام موجودات افسانه ای و خدایان و الهه ها نامگذاری کنند. امروزه 88 صورت فلکی شناخته شده است و کل آسمان طوری تقسیم شده است که هر ستاره به یک صورت فلکی متعلق باشد. اما ستارگان موجود در هر صورت فلکی چندان ارتباطی با هم ندارند. فقط طوری قرار گرفته اند که وقتی از زمین به آنها نگاه می کنید در یک مجموعه قرار دارند. بدیهی است چنانچه از یک نقطه دیگر فضا به آنها نگاه کنیم مجموعه ها به صورت دیگری به نظر می آیند. در بسیاری از موارد فاصله ستارگانی که یک صورت فلکی را تشکیل می دهند از یکدیگر بیش از فاصله ای است که با ما دارند.
10-تفاوت بین خوشه های کروی و خوشه های باز در چیست؟
همه ستارگان کهکشان مانند خورشید تک و تنها نیستند. برخی از آنها مجموعه های دوتایی یا چندتایی و بسیاری مجموعه های بزرگتری به نام خوشه های ستاره ای را تشکیل می دهند. خوشه های ستاره ای به دو گروه عمده رده بندی می شوند: خوشه های باز و خوشه های کروی.
هر خوشه کروی بزرگ ممکن است چند صد هزار ستاره داشته باشد. اما خوشه های باز معمولا" بیش از چند صد ستاره ندارند و از لحاظ اندازه از خوشه های کروی کوچکترند. ستاره ها در خوشه های کروی به هم نزدیکترند. یعنی تراکم ستاره ها در واحد حجم بیشتر است. این یکی از مهمترین تفاوتهای میان این مجموعه های ستاره ای است که موجب تمایز شکل ظاهری آنها می شود. معمولا" تراکم ستاره ها در مرکز خوشه های کروی به حدی زیاد است که حتی با تلسکوپهای بزرگ نیز به آسانی از یکدیگر تفکیک نمی شوند. اما ستاره های خوشه های باز حتی با تلسکوپهای کوچک نیز تفکیک می شوند.

 

آُسمان شب ایران

 

ادامه سوالات در ادلمه مطلب

برگزاري كارگاه نجوم اپتيك

برگزاري كارگاه نجوم اپتيك سازمان فضايي ايران به مناسبت هفته جهاني نجوم و همزمان با برگزاري دومين جشنواره وب‌سايت‌ها و وبلاگ‌هاي فضايي، كارگاه يك روزه نجوم اپتيكي را برگزار مي‌كند.

 سازمان فضایی ایران

 دنباله مطالب ادامه مطلب

اجرام سماوی (تقدیم به دوستاران اختر شناسی)

فضا از کهکشانها ، منظومه‌ها ، ستارگان ، سیارات و بسیاری اجرام آسمانی دیگر انباشته شده است. عجایب و عظمت آنها به مراتب از تمامی دیگر پدیده‌های آفرینش بیشتر است. کهکشانها و ستارگان و بطور کلی پدیده‌های آسمانی انبوهی که عجیب و غریب می‌نماید وجود دارند، که پاره‌ای از آنها بوسیله دانشمندان شناسایی شده‌اند. مانند: کوتوله‌های سفید ، ستارگان نوترونی ، ستارگان هیپرونی ، کوازارها و دنباله دارها و سیاه چاله‌ها و ... .

در فضای قابل رویت برای ماده میلیاردها کهکشان جداگانه وجود دارد که بزرگترین آنها نظیر راه شیری و نزدیکترین کهکشان به نام اندرومیدا یا به قول عبدالرحمن صوفی امراة المسلسله که فاصله آن از ما تقریبا 1.5 میلیون سال نوری و قطر زاویه‌ای ان 3.5 درجه و قطر خطی‌اش در حدود 100 هزار سال نوری است و دارای تقریبا یکصد میلیارد ستاره است. هر کهکشان مجموعه‌ای از میلیاردها ستاره است که بعضی از آنها از خورشید بزرگتر و بعضی دیگر بطور قابل توجهی کوچکتر.

سحابی دمبلی
این تصویر کامپیوتری ، سحابی‌ای را به
شکل ساعت شنی نشان می‌دهد که از
گازهای دفع شده ستاره مرکزی ایجاد شده است.

سحابیها

در جهان علاوه بر ستاره‌ها مقادیر زیادی گرد و غبار و گاز وجود دارد که ما بین کهکشانها پراکنده گردیده است. یعنی چگالی گاز در فضای بین کهکشانها فقط برابر 20 اتم در هر اینچ مکعب است. سحابیها به علت نور ستارگان مجاور خود قابل رویت هستند. به کمک تلسکوپ به ساختمان و ویژگی آنها می‌توان پی برد. بعضی از سحابیها نیز تاریک بوده و مانع عبور نور ستارگانی که در پشت آنها قرار دارند می‌گردند.

سیارات

اجرام تقریبا کروی ، جامد و بزرگی هستند که به دور خورشید می‌گردند. بزرگترین آنها به نام مشتری است که جرمی معادل یک هزارم جرم خورشید را دارد. تا به حال سیستم سیاره‌ای نظیر آن چه به خورشید مربوط است، کشف نگردیده است. سیارات اجرام سماوی نسبتا سرد بوده و انعکاس نور خورشید باعث مرئی شدن آنها می‌گردد.

عکس پیدا نشد

تشخیص سیارات از ستارگان در آسمان شب

• سیارات با نور ناپایدار می‌درخشند، ولی نور ستارگان هم از لحاظ رنگ و هم از لحاظ روشنایی به سرعت تغییر می‌کند.
  
  
• سیارات در آسمان حرکت کرده و محل آنها تغییر می‌کند، ولی ستارگان نسبت به هم دارا ی مکانهای تقریبا ثابتی هستند.
  
  
• سیارات هنگام رصد با تلسکوپها بصورت قرص نورانی بزرگ دیده می‌شود، در صورتی که ستارگان بصورت نقاط روشن به نظر می‌رسند.
  
  
• سیارات را می‌توان در نواحی باریکی از آسمان مشاهده کرد، ولی ستارگان را می‌توان در هر قسمتی از آسمان یافت.

سیارکها

سیاره‌های خرد ، اجرام جامد کوچکی هستند که به دور خورشید می‌چرخند و تفاوت آنها با سیارات در بزرگی آنها است. بزرگترین این سیارکهای خرد به نام سیرس می‌باشند، که قطرش برابر با 800 کیلومتر است. قطر اکثر آنها در حدود 3 کیلومتر می‌باشد. سیارکها نیز توسط انعکاس نور خورشید قابل رویت می‌باشند و آنها را بدون تلسکوپ نمی‌توان دید.

قمرها

قمرها اغلب از اجتماع و تمرکز دیسکهای غبار و گاز در پیرامون سیاره‌ها درست می‌شوند. شش سیاره از نه سیاره بزرگ هر کدام یک یا چند قمر دارند که به دور آنها می‌چرخند. تا به حال 45 قمر در منظومه شمسی کشف کردیده است.

ستارگان دنباله دار

ستارگان دنباله دار اجرام سماوی هستند که گه گاه ظاهر می‌شوند. هر ستاره دنباله دار از یک مسیر نورانی و دنباله طویلی تشکیل شده است. سر آن ممکن است به بزرگی خود خورشید و دم آن نیز در حدود چندین صد میلیون کیلومتر بوده باشد. هر ستاره دنباله دار با وجود اینکه صدها کیلومتر در ثانیه سرعت دارد برای یک چشم غیر مسطح همچون ما، بی حرکت به نظر می رسد. سرعت آنها را می‌توان از تغییر مکانش نسبت به ستارگان زمینه ثابت آسمان تعین کرد.

تا کنون نزدیک به هشتصد ستاره دنباله دار کشف و نامگذاری گردیده است. اکثر ستاره‌های دنباله دار از یک مدار بسته‌ای در حال حرکت هستند. چنین ستارگان دنباله دار اهمیت زیادی داشته و بعد از یک پریود به نزدیکی زمین آمده و مشاهده شده‌اند، که مشهورترین آنها ستاره دنباله‌دار هالی است. مدارهای ستارگان دنباله دار دیگر سهمی یا هذلولی است و به احتمال زیاد اینها فقط یک بار در مجاورت زمین ظاهر و رویت گردیده ، دور می‌زنند و سپس رفته و دیگر به نزدیکی زمین نمی‌گردند.

شهابوارها

اجسام جامد و ریز دیگری به اندازه ته سنجاق هستند، در فضا دیده می‌شوند. اکثرا گروهی از این شهابها به طرف زمین حرکت کرده و در جو آن به دام میدان مغناطیسی حاکم بر کره زمین می‌افتد. در اثر برخوردشان در فاصله 150 کیلومتری جو زمین و در اثر اصطکاک آن ، جسم سوخته و غبار آن به طرف زمین سقوط می‌کنند. نور حاصل شده از این برخورد را به نام شخانه می‌نامند. در واقع می‌شود اظهار کرد هر ساله چندین صد تن از غبار شخانه بر سطح زمین می‌نشینند. معمولا شهابها در فاصله 80 کیلومتری سطح زمین کاملا از بین می‌روند، ولی بعضی اوقات احتمال دارد که کاملا تحلیل نگردند و بصورت شهاب سنگ به سطح زمین برسند.

 

روز جهانی نجوم

راهنمای برگزاری روز نجوم در سال 1387

روز بین المللی نجوم در چند سال اخیر تبدیل به یکی از فرصتهای اصلی برای ترویج دانش نجوم و علاقه مند کردن مردم برای توجه به جهان بالای سر خود بوده است. جهانی شگفت انگیز که همیشه انسان را مجذوب خود می کرده است و در طول تاریخ بارها با رشد و جهش هایی که تجربه کرده است، زندگی ما انسانها را به سطحی دیگر از نظر معنی شناختی منتقل کرده است.

هفته وروز نجوم اگرچه در ایران مدت طولانی نیست که برگزار می شود اما در همین مدت کوتاه توانسته است به تجربیات ارزشمندی دست پیدا کند و در حالی که علاقمندان فراوانی را وارد حوزه دانش زیبای نجوم ساخته است و همزمان شرايط حضور ایرانیان در فعالیت های ترویجی علمی را به اطلاع جامعه جهانی رسانده است. در طی حدود 7 سال برگزاری هفته وروز جهانی نجوم ایران 2 بار برنده جایزه ویژه ای از سوی برگزار کننده این مراسم شده است.

شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران بنابر وظیفه خود در سالهای گذشته تلاش کرد تا برگزاري برنامه هایی را در تهران و سایر شهرستانها سامان دهد ودرسال 1385 برنامه ای که با همکاری گروههای نجومی محلی در تهران و شهرستانهای سراسر کشور برگزار شد باعث شد تا جایزه ویژه برگزاری روز جهانی نجوم در آن سال به ایران تعلق گیرد.

در سال جاری و در آستانه روز جهانی نجوم سال 1387 و 2008 میلادی شاخه آماتوری تصمیم دارد با توجه به تجربیاتی که گروههای مختلف در سالهای اخیر به دست آورده اند و بنابر اهدافی که از قبل داشت- بیش از گذشته به نقش هماهنگ کنندگی و راهنمایی برای علاقمندانی که نیازمند کمک هستند بپردازد و به همین دلیل از همه گروهها و انجمن ها و علاقمندان دعوت می کند تا همراه یکدیگر به برگزاری این مراسم بپردازند. شاخه آماتوری انجمن نجوم ایرانی مانند همیشه آماده انجام هرگونه حمایت و کمک معنوی به برگزار کنندگان این مراسم و معرفی آنها به جامعه نجومی کشور است و به همین منظور امسال مشاور ویژه ای را در این خصوص در اختیار علاقمندان خواهد گذاشت.

لذا شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران با توجه به پیشینه کهن ایران در زمینه اختر شناسی و نقش مهم نجوم و توجه به آن در نقش یکی از ستون های اصلی توجه به علم و نقشی که ترویج درست علم در توسعه علمی کشور بازی می کند و با تاکید بر موقعیت حساس امروز جامعه نجوم آماتور و حرفه ای ایران و همچنین در آستانه سال جهانی نجوم از همه گروهها و انجمن ها ، رسانه ها و علاقمندان می خواهد تا با برنامه ریزی مناسب در این رویداد جهانی علمی مشارکت نمایند.

مجموعه مقالات پیش رو راهنمای اولیه ای برای برگزاری این روز است و در روزهای آتی اطلاعات بیشتری به این صفحه افزوده خواهد شد.

  

تاریخچه :

سان فرانسیسکو را باید در دوران معاصر یکی از پیشگامان تلاش برای ترویج نجوم دانست. در دهه 1950 و 1960 میلادی برنامه های رصدی و شب های رصدی و میهمانی های آشنایی با آسمان فراوانی از سوی گروههای مختلف این منطقه با هدف آشنا کردن مردم با نجوم جدید برگزار می شد. برای مثال یکی از این گروهها روزی در ماه سپتامبر که به تربیع اول ماه نزدیکتر بود برنامه ای را در پارک عمومی شهر برگزار می کردند و اعضا گروه با برپا کردن تلسکوپهای خود در این پارک            ماه، سیارات، خوشه های ستاره ای و کهکشان آندرومدا (امراه المسلسله) را به مردم نشان می دادند و هرگاه وضعیت هوا دچار تغییر می شد مردم از سالن اجتماعات آن اطراف استفاده می کردند.

این سالها مقارن بود با رویکردی که ستاره شناس سرشناس اماتور، جان دابسون (مبدع استقرار های دابسونی) به ترویج نجوم داشت وی با شعار تلسکوپ خود را همه وقت / همه جا برپا کنید ، گروهی از منجمان را سامان داد که رفته رفته به رصدگران کنارگذر ها معروف شدند. در همان ایام اخترشناس آماتور سرشناس دیگری به نام داوگ برگر (Doug Berger) از زاویه دیگری به موضوع نگریست و این سوال را مطرح کرد که چگونه می توان لذتی را که در دنیای نجوم وجود دارد به دیگر مردم منتقل کند؟ و چر ا نباید همه گروهها یک برنامه مشترک در سال داشته باشند که به طور عمده مردم را به دیدن زیباییهای دنیای اسمان شب دعوت کنند تا آنها هم بتوانند از این موقعیت لذت ببرند؟ این ایده منجر به آن شد که در سال 1973، داوگ برگر به همراه انجمن نجوم کالیفرنیای شمالی اقدام به برگزاری اولین روز نجوم کنند.به سرعت این رویداد از مرزهای کالفرنیای شمالی گذشت و لیگ انجمن های نجومی آمریکا اقدام به برنامه ریزی و برگزاری آن در تمام آمریکای شمالی نمود. پس از آن بودکه آوازه این برنامه از مرزهای آمریکا بیرون رفت و دیگر کشورها نیز علاقمند به برگزاری آن شدند و بدین ترتیب لیگ نجومی این بار اقدام به هماهنگی برگزاری این مراسم در ابعادی بین المللی کرد اکنون نهادهای نجومی ملی و بین المللی و آموزش علم و نجوم به حمایت از این برنامه می پردازند.

در ایران این برنامه برای نخستین بار در سال 1380 برگزار شد. در آن سال رصدخانه آموزشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (رصدخانه زعفرانیه) یک شب رصدی را به پاسداشت روز جهانی نجوم در شامگاه 16 اردیبهشت 1380 برگزار کرد . همان شب  شبکه 4 سیما به همین مناسبت نخستین برنامه آسمان شب را به روی آنتن فرستاد.

سال 1381 گرامیداشت روز جهانی نجوم ابعاد گسترده تری یافت. رصدخانه زعفرانیه تهران برنامه مفصلی را برگزار کرد  و علاوه بر آن چند گروه دیگر در تهران نیز اقدام به برگزاری برنامه های مشابه کردند. در مشهد برنامه هایی با همکاری مرحوم دکتر عدالتی در گروه فیزیک دانشگاه فردوسی و روستای رباط سنگ برگزار شد و در سعادت شهر شیراز و چند نقطه دیگر نیز برنامه های مشابهی برگزار شد. اما از سال 1382 این برنامه ها وسعت فراوانی یافت. در این سال برنامه هایی در ده هاشهر ایران برگزار شد و در تهران نیز چندین مرکز برای این برنامه مورد توجه قرار گرفت. در این سال علاوه بر رصدخانه زعفرانیه تهران، کانون های پرورش فکری و گروههای محلی اقدام به برگزاری این مراسم نمودند. یکی از این برنامه ها از سوی دانش آموزان مدرسه فرزانگان تهران وماهنامه نجوم با حمایت انجمن نجوم ایران در خانه هنرمندان تهران برگزار شد، به دلیل ایده های نوآورانه ای که از سوی دانش آموزان فرزانگان برای ترویج نجوم به کار گرفته شده بود جایزه بهترین ایده های نو در برگزاری روز نجوم را از سوی لیگ جهانی نجوم به دست آورد.

این روند با گستردگی بیشتری در سالهای بعد ادامه یافت و در سال 1385 بیش از 100 گروه در سراسر ایران به این برنامه پیوستند و سبب شد تا جایزه ویژه برگزاری روز جهانی نجوم به نمایندگی از برگزار کنندگان به هماهنگ کننده این برنامه (شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران) اهدا شود.

اینک گروههای بسیاری در سراسر ایران این روز را گرامی می دارند و در عین حال ایده های جدیدی را در این زمینه مطرح می کنند.  اما چرا باید روز نجوم برگزار کرد و تعریف برگزاری روز نجوم چیست؟

 اهداف برگزاری روز نجوم چیست؟

بسیاری از ما همه ساله در بهار گرد هم می آییم و روز نجوم را گرامی می داریم اما گاه آن قدر سرگرم برنامه ریزی این برنامه می شویم که فراموش می کنیم اصلا برای چه این روز را گرامی می داریم و به همین دلیل بد نیست اهداف اصلی برگزاری روز نجوم را پیش از برنامه ریزی برای ان مرور کنیم. بنابر تعریف راهنمای برگزاری جهانی روز نجوم روزی در فصل بهار است که گروههای نجومی، آسمان نما ها ، رصدخانه های آموزشی و همه علاقمندان نجوم در کنار هم قرار می گیرند تا به مردم نشان دهند دنیای نجوم تا چه حد هیجان انگیز، سرگرم کننده و زیبا است. برای ترویج تمام پیشرفت های علمی، تدارک دیدن منابع و اطلاعات نجومی برای مردم و دعوت آنها برای بهره مندی از زیباییهای آسمان شب ، این روز گرامی داشته می شود و شعارهای اصلی با مضامین بردن نجوم به میان مردم، آسمان را نگاه کنید و به بالا نگاه کنید برای آن انتخاب شده اند که اکنون شعار بردن نجوم به میان مردم راهنمای اصلی برگزار کنندگان این مراسم است که از سوی برخی از گروهها به مدت 1 هفته برگزار می شود.

نکته مهم در این بین آن است که باید در تمام اقداماتی که برای برگزاری این روز صورت می گیرد، به ذات آن که لذت بردن از آسمان و دعوت مردم برای لذت بردن از این زیبایی توجه كنيم. در سالهای مختلف برای برگزاری این مراسم یک تم اصلی نیز پیشنهاد می شود مثلا در سال 2004 که شاهد وقوع پدیده گذر زهره بودیم مراسم آن سال با تم گذر زهره برگزار شد و در سال 2009 نیز با تم سال جهانی نجوم برگزار خواهد شد.

روز نجوم چه روزی است؟

روز جهانی نجوم از آنچا که میخواهد تا حد امکان مردم را بیش از هر زمانی با آسمان آشنا کند و به آنها فرصت دهد تا  تجربیات جذابی از اولین مواجهه خود با دنیای ستاره ها را داشته باشند، یک روز مشخص را به این نام معرفی و ثبت نکرده است. به ویژه آنکه یکی از جذابترین اجرام نجومی که مردم عادی در اولین برخورد خود مایلند آن را از دریچه تلسکوپها ببینند ماه است و "هر شبی برای رصد ماه مناسب نیست." به همین دلیل برای تعیین روز جهانی نجوم از قاعده زیر استفاده می شود که در بین نیمه ماه تا نیمه اول ماهميلادي "می" ،نخستین شنبه (تعظیل پایان هفته) که به تربیع اول ماه نزدیکتر است روز نجوم خواهد بود بدین ترتیب با توجه به اینکه امسال (1387) تربیع اول ماه در روز دوشنبه 23 اردیبهشت ماه اتفاق خواهد افتاد، کشورهایی که در آن تعطیلی پایان هفته روز شنبه است ، شنبه 21 اردیبهشت را روز نجوم می گیرند.

با توجه به اینکه انتخاب روز تعطیلی پایان هفته به دلیل امکان مشارکت بیشتر مردم در این مراسم و در عین حال تعطیلی مراکز رسمی و امکان استفاده از امكانات آنها انتخاب شده است در ایران این مراسم در جمعه  یا پایان هفته تقویم رسمی که یک روز پیش از روز جهانی نجوم است برگزار می شود و بدین ترتیب روز جمعه 20 اردیبهشت 1387 روز جهانی نجوم در ایران گرامی داشته خواهد شد. البته برخی از گروهها در دیگر روزهای هفته نجوم اقدام به برگزاری این مراسم خواهند نمود که این موضوع بنا بر امکانات و برنامه ریزیهای آنها خواهد بود.

چرا باید از روز جهانی نجوم حمایت کرد؟

برگزاری روز نجوم مانند بسیاری دیگر از کارهای غیر انتفاعی نيازمند صرف هزینه و استفاده از امکاناتی است که تهیه آنها برای گروههای آماتوری اگر غیر ممکن نباشد بسیار دشوار است. به همین دلیل برگزاری چنین مراسمی نیازمند حمایت بنگاههای اقتصادی و استفاده از حمایت های مالی و معنوی بسیاری است و در عین حال نیازمند مشارکت گروههای فعال نجومی است. اما چرا باید از چنین برنامه ای حمایت کرد؟

صاحبان صنایع و شرکت های مختلف می توانند با حمایت از برگزار کنندگان این برنامه ها پشت سر اقدامی مردمی در راه آشنایی مردم با علم و توسعه علمی قرار گیرند و کمک کنند تا یک روز از زندگی مردم همراه با تفریح بزرگ و اندیشه سازی مانند نجوم پر شود. از سوی دیگر آنها می توانند خود را در چنین برنامه هایی که معمولا با پوشش رسانه های محلی هم همراه است معرفی و تبلیع کنند. در عين حال گروههای نجومی نیز با پیوستن به چنین برنامه ای ضمن کمک به آشنایی مردم با قعالیتهای خود و زیباییهای نجوم می توانند از امکانات عمومی ، مانند اطلاع رسانیهای وسیع ، درباره عملکرد خود بهره مند شوند.

منبع:اانجمن نجوم آماتوری ایران